Danh bạ cây
Cây cảnh bonsai, cây gỗ nhiệt đớiCây Túc
Ficus pisocarpa Blume
Bán Cây Cảnh Đẹp giới thiệu cây Túc (Ficus pisocarpa), một loại cây được người chơi bonsai yêu thích nhờ thân già đẹp, sức sống khỏe và những đợt lá non chuyển từ đỏ tím sang hồng rồi xanh. Cây dễ uốn tỉa, có thể nuôi bonsai, ghép đá hoặc trồng sân vườn. Khi có quả, những quả nhỏ mọc trên cành cũng tạo thêm nét thú vị cho cây.
Thông tin về Cây Túc
Cây Túc là cây gì?
Cây Túc là tên gọi được dùng trong giới cây cảnh Việt Nam cho cây Sộp hoặc Sộp đọt đỏ, phù hợp với loài Ficus pisocarpa Blume thuộc họ Dâu tằm (Moraceae). Cây là thân gỗ nhiệt đới sống lâu năm, có lá non đỏ tím rồi chuyển dần sang xanh, nhiều cành và có thể hình thành rễ thứ sinh.
Phân bố và sinh cảnh Cây Túc
Sinh trưởng chủ yếu trong rừng nhiệt đới ẩm. Flora of China ghi nhận loài có thể gặp ở vùng núi đá vôi; cây non có khả năng bắt đầu đời sống dạng biểu sinh trước khi phát triển thành cây gỗ độc lập.
Tình trạng bảo tồn Cây Túc
Cây túc (Ficus pisocarpa), hay còn gọi là sộp đọt đỏ, không thuộc danh mục các loài thực vật quý hiếm nằm trong dạng bảo tồn nghiêm ngặt theo Sách Đỏ Việt Nam hay các công ước quốc tế. Đây là loài cây thân gỗ phổ biến, dễ trồng
Phân loại và nguồn gốc Cây Túc
Đặc điểm hình thái Cây Túc
Thân
Thân gỗ sống lâu năm, vỏ màu xám và khi già có thể trở nên sần sùi. Nguồn Việt Nam ghi nhận cây thường cao 5–6 m, có thể đạt 10–15 m, nhiều cành và trên thân hoặc cành có thể hình thành rễ thứ sinh.
Lá
Lá đơn mọc so le, phiến hình elip đến trứng ngược, thường dài khoảng 5–10 cm và rộng 2,5–5 cm. Lá trưởng thành dày, màu xanh; lá non ở dạng cây được gọi Sộp đọt đỏ hoặc Cây Túc tại Việt Nam thường mang màu đỏ tím, sau chuyển hồng nhạt rồi xanh.
Rễ
Hệ rễ phát triển khỏe; cây có thể tạo thêm rễ thứ sinh hoặc rễ khí sinh từ thân và cành trong điều kiện thích hợp. Đặc điểm này giúp cây có nhiều lựa chọn tạo hình bonsai, ghép đá và tiểu cảnh.
Cành
Cây phân nhiều cành và có khả năng bật chồi tốt sau cắt tỉa. Cành non mang lá mọc so le; khi nuôi bonsai có thể bấm ngọn, cắt giật để tăng độ dày của tán và tạo bộ khung theo dáng mong muốn.
Hoa
Hoa rất nhỏ và nằm bên trong cấu trúc quả sung đặc trưng của chi Ficus nên không nhìn giống hoa thông thường. Flora of China ghi nhận trong cùng một quả sung có hoa đực, hoa cái và hoa túi mật.
Quả
Quả thuộc dạng quả sung nhỏ, thường mọc thành đôi ở nách lá hoặc trên cành già ít lá, hình gần cầu đến nón ngược và đường kính khoảng 5–7 mm. Chi cục Kiểm lâm An Giang ghi nhận quả nhỏ giống quả sung, có vị chát và ăn được.
Sinh trưởng
Tốc độ sinh trưởng
Trung bình
Công dụng và phong thủy Cây Túc
Công dụng và giá trị
Cây Túc được ưa chuộng để làm bonsai, cây ghép đá, tiểu cảnh hoặc cây sân vườn nhờ thân dễ tạo vẻ cổ thụ, lá non đổi màu và khả năng chịu cắt tỉa tốt. Chi cục Kiểm lâm An Giang còn ghi nhận lá và đọt non của Ficus pisocarpa được dùng làm rau tại một số địa phương Nam Bộ, còn quả nhỏ có thể ăn được. Nếu cây được chăm như cây cảnh và có sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thì không nên tự hái lá hoặc quả để ăn.
Ý nghĩa phong thủy Cây Túc
Trong giới cây cảnh, tên “Túc” thường được liên tưởng đến sự sung túc, đủ đầy. Màu xanh của tán lá có thể được liên hệ với hành Mộc, còn những đợt lá non đỏ tím thường được liên hệ với hành Hỏa. Vì vậy cây hay được chọn làm bonsai sân vườn hoặc cây đặt ở lối vào với ý nghĩa cầu sự phát triển và thịnh vượng. Đây là quan niệm phong thủy dân gian, không phải tác dụng khoa học.
- Mệnh hợp: Mộc, Hỏa
- Hướng phù hợp: Đông, Nam, Đông Nam
- Năm sinh hợp trồng: 1948, 1949, 1950, 1951, 1956, 1957, 1958, 1959, 1964, 1965, 1972, 1973, 1978, 1979, 1980, 1981, 1986, 1987, 1988, 1989, 1994, 1995, 2002, 2003, 2008, 2009, 2010, 2011
Gợi ý vị trí đặt cây
Sân vườn hoặc khu vực chơi bonsai có nhiều ánh sángLối vào, hiên hoặc tiểu cảnh cần một cây dáng cổ thụBan công rộng hoặc khu vực gần cửa sổ sáng nếu nuôi cây bonsai kích thước nhỏCách chăm sóc Cây Túc
Cách chăm sóc chuẩn vườn
Tưới nước và độ ẩm
Cây Túc thích đất ẩm vừa nhưng không cần giữ chậu luôn sũng nước. Cây mới trồng hoặc bonsai chậu nhỏ nên được kiểm tra ẩm thường xuyên, đặc biệt vào ngày nắng nóng. Khi lớp giá thể mặt bắt đầu se khô thì tưới đẫm rồi để nước thoát hết. Cây đã trưởng thành khá khỏe, nhưng để khô kiệt lặp lại nhiều lần có thể làm cây rụng lá và chậm ra chồi mới.
Ánh sáng
Cây ưa sáng và cũng chịu được bán râm. Muốn lá non lên màu đẹp, thân cành khỏe và tán dày, nên cho cây nhận vài giờ nắng mỗi ngày. Cây bonsai mới chuyển từ nơi có lưới che nên được làm quen nắng từ từ để hạn chế cháy lá.
Đất trồng và giá thể
Cây hợp với đất giàu mùn, có dinh dưỡng và thoát nước tốt. Với bonsai có thể phối giá thể theo hướng thông thoáng, giữ ẩm vừa và không bị nén chặt sau nhiều lần tưới. Chậu cần có lỗ thoát nước rõ; khi cây đã kín rễ nên thay hoặc xử lý bầu để duy trì sức sinh trưởng.
Phân bón
Trong thời kỳ cây đang ra chồi và phát triển tán, có thể bón phân hữu cơ hoai hoặc phân cân đối với lượng vừa phải. Bonsai nên chia lượng phân thành nhiều lần nhỏ thay vì bón quá mạnh một lần. Sau khi thay chậu, cắt rễ hoặc cắt giật mạnh nên chờ cây hồi phục và bắt đầu ra chồi mới rồi mới bón trở lại.
Cắt tỉa
Cây chịu cắt tỉa tốt và đây là một ưu điểm lớn khi tạo bonsai. Có thể bấm đọt để tăng phân nhánh, cắt giật để thu tán và loại bỏ cành mọc sai hướng. Nếu muốn ngắm một đợt lá non đỏ đồng đều, người chơi thường xử lý tán khi cây đang khỏe rồi duy trì nước và dinh dưỡng ổn định để cây bật lộc mới.
Cách nhân giống
Chi cục Kiểm lâm An Giang ghi nhận cây có thể nhân giống bằng hạt và giâm cành. Với cây cảnh, giâm cành thuận tiện hơn khi muốn giữ đặc điểm cây mẹ. Chọn cành khỏe, dùng giá thể sạch và thoáng, giữ ẩm vừa trong giai đoạn ra rễ rồi tăng dần ánh sáng khi cây đã ổn định.
Sâu bệnh thường gặp
Cây Túc khá khỏe, nhưng bonsai có thể suy khi giá thể quá bí, úng lâu hoặc khô kiệt kéo dài. Thiếu sáng khiến cành vươn dài và tán thưa. Cần theo dõi rệp, côn trùng chích hút và tình trạng rễ khi cây chậm ra đọt. Với cây tạo dáng mạnh, nên chia các đợt cắt tỉa và xử lý rễ hợp lý để cây có thời gian phục hồi.
Độc tính và lưu ý an toàn
Ficus pisocarpa có nhựa mủ như nhiều loài trong chi Ficus. Chưa tìm thấy nguồn độc chất học chính thức dành riêng cho loài để khẳng định mức độ an toàn của nhựa đối với người và vật nuôi, vì vậy nên tránh để nhựa dính vào mắt, miệng hoặc vùng da nhạy cảm khi cắt tỉa. Nguồn Việt Nam ghi nhận đọt non và quả có thể ăn được, nhưng chỉ nên sử dụng khi xác định đúng cây và cây không có dư lượng hóa chất không phù hợp.
Câu hỏi thường gặp Cây Túc
Cây Túc có tên khoa học là Vitis vinifera không?
Không nên dùng tên Vitis vinifera cho cây Túc bonsai. Kew xác nhận Vitis vinifera L. là cây nho thuộc họ Vitaceae. Trong khi đó, các nguồn cây cảnh Việt Nam và Chi cục Kiểm lâm An Giang xác định cây Sộp, Sộp đọt đỏ – loại được nhiều nơi gọi là Cây Túc – phù hợp với Ficus pisocarpa Blume thuộc họ Moraceae.
Vì sao cây Túc được người chơi bonsai yêu thích?
Cây có thân gỗ sống lâu năm, nhiều cành, dễ uốn tỉa và có thể hình thành rễ thứ sinh nên thuận lợi để tạo bonsai, ghép đá hoặc tiểu cảnh. Đặc biệt, đợt lá non có thể mang màu đỏ tím rồi chuyển hồng và xanh, khiến cây thay đổi màu sắc theo giai đoạn sinh trưởng và tạo hiệu ứng đẹp khi xử lý tán đồng đều.
Cây Túc nên trồng nắng hay bóng râm?
Cây có thể sống ở nắng hoặc bán râm, nhưng vị trí có ánh sáng tốt thường giúp tán chắc và lá non lên màu rõ hơn. Với bonsai mới chuyển từ nhà lưới ra ngoài, nên tăng lượng nắng từ từ. Cây đặt trong nhà lâu ngày cần ở gần cửa sổ sáng và nên được đưa ra ngoài định kỳ để nhận đủ ánh sáng.
Lá và quả cây Túc có ăn được không?
Chi cục Kiểm lâm An Giang ghi nhận lá và đọt non của Ficus pisocarpa được sử dụng làm rau tại một số nơi ở Nam Bộ; quả nhỏ có vị chát và ăn được. Tuy nhiên, cây trồng làm bonsai có thể được sử dụng phân bón hoặc thuốc bảo vệ thực vật không phù hợp cho cây thực phẩm, vì vậy không nên hái ăn nếu không biết rõ lịch sử chăm sóc của cây.
Cây Túc hợp mệnh nào theo phong thủy?
Theo cách quy ước phong thủy dân gian, màu xanh của tán lá thường được liên hệ với hành Mộc, còn đợt lá non đỏ tím có thể liên hệ với hành Hỏa. Vì vậy người mệnh Mộc và Hỏa có thể tham khảo khi lựa chọn. Tên “Túc” cũng thường được người chơi cây liên tưởng tới sự sung túc và đủ đầy; đây là ý nghĩa văn hóa, không phải đặc tính khoa học.
Nguồn tham khảo
- Plants of the World Online – Ficus pisocarpa Blume: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:853429-1
- International Plant Names Index – Ficus pisocarpa Blume: https://www.ipni.org/n/853429-1
- Flora of China – Ficus pisocarpa Blume: https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242322397
- Chi cục Kiểm lâm An Giang – Cây Sộp, Ficus pisocarpa Blume: https://www.kiemlamangiang.gov.vn/index.php?id=1885&page=front&tuychon=chitietloai
- Vườn Quốc gia Cát Tiên – Danh lục thực vật, Ficus pisocarpa: https://www.namcattien.org/Cat%20Tien%20Flora%20List.pdf
- Sun World Ba Den – Đọt sộp, Ficus pisocarpa: https://sunworld.vn/vi/ba-den/an-choi/rau-rung-tay-ninh
