Danh bạ cây
Cây thân thảo lâu năm, rau và dược liệu dân gianCây Dòi Thân Tím
Pouzolzia zeylanica (L.) Benn.
Bán Cây Cảnh Đẹp giới thiệu cây Dòi Thân Tím (Pouzolzia zeylanica), một loại cây thảo nhỏ thường được gọi là Bọ mắm hay Thuốc dòi. Cây mọc thành bụi thấp, cành mềm, lá nhỏ và khá dễ trồng trong chậu. Ở Việt Nam, ngọn và lá non còn được dùng như rau, đồng thời cây cũng xuất hiện trong nhiều kinh nghiệm sử dụng dược liệu dân gian.
Thông tin về Cây Dòi Thân Tím
Cây Dòi Thân Tím là cây gì?
Dòi Thân Tím là tên gọi phổ biến của một dạng cây thuộc loài Pouzolzia zeylanica (L.) Benn., họ Gai (Urticaceae). Đây là cây thân thảo sống nhiều năm, thường cao vài chục centimet, thân và cành có lông ngắn, lá nhỏ và hoa mọc thành cụm ở nách lá. Tại Việt Nam, loài còn được gọi là Bọ mắm, Thuốc dòi hoặc Thuốc giòi.
Phân bố và sinh cảnh Cây Dòi Thân Tím
Thường mọc ở nơi đất trống, bờ ruộng, bãi cỏ, bụi cây ven suối và những vị trí sáng, hơi ẩm. Bảo tàng số Đại học Đà Lạt ghi nhận mẫu tại Tây Nguyên ở độ cao khoảng 200–1.500 m.
Tình trạng bảo tồn Cây Dòi Thân Tím
cây dòi thân tím (Pouzolzia zeylanica) hiện được xếp vào nhóm Ít quan tâm (LC - Least Concern) theo Sách đỏ IUCN hoặc Chưa được đánh giá toàn diện (NE - Not Evaluated) .Loại cây này không nằm trong danh sách các loài bị đe dọa tuyệt chủng
Phân loại và nguồn gốc Cây Dòi Thân Tím
Đặc điểm hình thái Cây Dòi Thân Tím
Thân
Cây thân thảo sống nhiều năm, thân đứng, bò nghiêng hoặc mọc vươn, cành mềm và phủ lông ngắn. Dạng được gọi Dòi Thân Tím trên thị trường có thể mang sắc tím hoặc đỏ tím ở phần thân, cành và lá non; mức độ lên màu thay đổi theo cây và điều kiện trồng.
Lá
Lá đơn nhỏ, thường mọc đối nhưng đôi khi mọc so le. Phiến lá có thể hình trứng, hình mác hoặc thuôn hẹp, thường dài khoảng 1,2–9 cm; có các gân nổi từ gần gốc và bề mặt mang lông ngắn. Nguồn dược liệu Việt Nam mô tả lá màu xanh hoặc hơi tím đỏ.
Rễ
Gốc và hệ rễ của cây lâu năm phát triển trong lớp đất mặt; Flora of China ghi nhận phần gốc rễ đôi khi có dạng củ. Khi trồng chậu nên dùng giá thể tơi, giữ ẩm vừa và không để nước đọng lâu.
Cành
Cây thường phân ít đến vừa phải từ phần gốc, đôi khi tạo các nhánh ngắn. Cành mềm, có lông nhỏ và có thể cắt ngọn để kích thích cây ra thêm chồi non khi trồng trong chậu.
Hoa
Hoa rất nhỏ, màu trắng đến xanh nhạt, gần như không có cuống và tập hợp thành các cụm nhỏ ở nách lá. Cụm hoa có thể gồm cả hoa đực và hoa cái; đây không phải loài được trồng chủ yếu để ngắm hoa.
Quả
Quả rất nhỏ, dạng quả bế hình trứng. Tài liệu dược liệu Việt Nam mô tả quả hình trứng nhọn, có lông và mang sắc hồng tím; Flora of China ghi nhận quả bế trưởng thành dài khoảng 1–1,2 mm và có thể từ vàng nhạt đến nâu nhạt.
Sinh trưởng
Tốc độ sinh trưởng
Trung bình
Công dụng của Cây Dòi Thân Tím
Công dụng và giá trị
Dòi Thân Tím được trồng trong chậu hoặc vườn gia đình chủ yếu như một loại rau – cây dược liệu dân gian. Bảo tàng số Đại học Đà Lạt ghi nhận ngọn và lá non có thể dùng làm rau ăn. Đại học Y Dược TP.HCM và các nghiên cứu trong nước cũng ghi nhận Pouzolzia zeylanica có lịch sử sử dụng trong y học truyền thống. Những ghi nhận này không phải hướng dẫn tự điều trị bệnh; nếu dùng với mục đích dược liệu cần có tư vấn chuyên môn phù hợp.
Cách chăm sóc và mua Cây Dòi Thân Tím
Cách chăm sóc chuẩn vườn
Tưới nước và độ ẩm
Cây thích đất hơi ẩm nên cần tưới khi lớp giá thể mặt bắt đầu khô, đặc biệt với chậu nhỏ đặt ngoài nắng. Tưới đủ ẩm nhưng không để chậu ngập nước kéo dài. Vào mùa mưa nên kiểm tra khả năng thoát nước; vào những ngày nóng, cây chậu có thể cần được kiểm tra độ ẩm thường xuyên hơn.
Ánh sáng
Dòi Thân Tím hợp với nơi sáng và có nắng. Flora of China ghi nhận cây xuất hiện ở những vị trí nắng, hơi ẩm gần ruộng và bụi cây. Khi mới chuyển cây từ nơi có lưới che ra ngoài trời, nên tăng thời gian nhận nắng từ từ để hạn chế lá bị sốc hoặc cháy.
Đất trồng và giá thể
Cây không đòi hỏi giá thể quá cầu kỳ. Có thể dùng đất trồng tơi xốp, có hữu cơ và khả năng thoát nước tốt. Với chậu nhỏ, nên phối thêm trấu hun, xơ dừa đã xử lý hoặc vật liệu tạo thoáng phù hợp để đất không bị nén và úng sau nhiều lần tưới.
Phân bón
Nếu trồng để thường xuyên thu hái ngọn và lá non, có thể bổ sung phân hữu cơ hoai mục hoặc phân cân đối với liều nhẹ sau các đợt cắt. Không cần bón quá đậm. Với cây dự định dùng làm rau, cần lựa chọn phân bón và sản phẩm bảo vệ thực vật phù hợp cho cây ăn được và tuân thủ thời gian cách ly.
Cắt tỉa
Có thể bấm ngọn hoặc cắt các cành dài để cây ra thêm nhánh và giữ bụi gọn trong chậu. Khi thu hái, nên chừa lại đủ thân và lá khỏe để cây tiếp tục quang hợp và phục hồi. Cắt bỏ phần cành già, khô hoặc có dấu hiệu sâu bệnh để bụi cây thông thoáng hơn.
Cách nhân giống
Cây có thể nhân giống bằng hạt hoặc giâm những đoạn thân khỏe có vài mắt. Với giâm cành, cắm phần gốc vào giá thể sạch, ẩm vừa và đặt nơi sáng dịu trong giai đoạn đầu; sau khi cây ra rễ và bật chồi mới có thể tăng dần lượng nắng.
Sâu bệnh thường gặp
Dòi Thân Tím nhìn chung dễ trồng. Cây có thể vàng lá hoặc suy yếu khi chậu bị úng lâu, trong khi để đất khô kiệt nhiều lần sẽ làm ngọn non héo và giảm sinh trưởng. Cây trồng để ăn lá cũng cần theo dõi sâu ăn lá; nên ưu tiên biện pháp kiểm soát phù hợp cho cây rau nếu có ý định thu hái làm thực phẩm.
Độc tính và lưu ý an toàn
Bảo tàng số Đại học Đà Lạt ghi nhận ngọn và lá non của Pouzolzia zeylanica được sử dụng làm rau. Tuy nhiên, chưa tìm thấy nguồn độc chất học chính thức đủ mạnh để khẳng định mọi cách dùng hoặc mọi liều lượng đều an toàn. Nếu cây được trồng làm thực phẩm, cần xác định đúng loài và bảo đảm không có dư lượng hóa chất không phù hợp. Không nên tự dùng cây để chữa bệnh chỉ dựa trên kinh nghiệm truyền miệng.
Mua Cây Dòi Thân Tím ở đâu?
| Tên sản phẩm | Giá cây (VNĐ) |
|---|---|
| Chậu Cây Dòi Thân Tím Giống 10-20cm |
25.000 VND
Mua ngay
|
Tư vấn theo cây thực tế
Liên hệ để chọn cây phù hợp
Gửi ảnh vị trí qua Zalo hoặc gọi trực tiếp để được tư vấn nhanh.
Câu hỏi thường gặp Cây Dòi Thân Tím
Cây Dòi Thân Tím có phải cây Thuốc dòi hay Bọ mắm không?
Đúng. Các tên Dòi Thân Tím, Dòi tím, Thuốc dòi và Bọ mắm thường được dùng cho cây Pouzolzia zeylanica ở Việt Nam. Bảo tàng số Đại học Đà Lạt và Đại học Y Dược TP.HCM đều ghi nhận tên Bọ mắm hoặc Thuốc dòi cho loài này. Màu tím có thể biểu hiện đậm nhạt khác nhau tùy dạng cây và điều kiện ánh sáng.
Cây Dòi Thân Tím có ăn được không?
Bảo tàng số Đại học Đà Lạt ghi nhận ngọn và lá non của Pouzolzia zeylanica được sử dụng làm rau ăn. Nếu trồng để ăn, nên xác định đúng cây, chỉ thu hái phần non sạch và bảo đảm cây không được xử lý bằng thuốc hoặc hóa chất không phù hợp với cây thực phẩm. Không nên suy rộng việc ăn rau sang việc tự sử dụng liều lớn như một loại thuốc.
Trồng Dòi Thân Tím trong chậu có khó không?
Cây khá dễ trồng trong chậu nếu có đủ ánh sáng và đất không bị úng. Nên đặt cây ở ban công, sân thượng hoặc khu vực ngoài trời sáng, tưới khi mặt đất bắt đầu se khô và cắt ngọn định kỳ để cây ra thêm chồi. Chậu cần có lỗ thoát nước vì rễ và gốc cây có thể suy nếu đất sũng liên tục.
Cây Thuốc dòi có chữa ho hoặc viêm họng không?
Các tài liệu dược liệu Việt Nam có ghi nhận Pouzolzia zeylanica từng được sử dụng trong y học dân gian đối với ho, viêm họng và một số vấn đề khác. Tuy nhiên, đây là ghi nhận sử dụng truyền thống, không phải chỉ định để tự điều trị. Nếu muốn sử dụng cây với mục đích sức khỏe, nên tham khảo bác sĩ hoặc người có chuyên môn về dược liệu.
Vì sao cây được gọi là Dòi Thân Tím?
Tên này chủ yếu là cách gọi ngoài thị trường để phân biệt dạng cây có sắc tím hoặc đỏ tím rõ ở thân, cành hay lá với dạng xanh. Về phân loại, cây vẫn được xác định dưới tên Pouzolzia zeylanica. Các tài liệu dược liệu Việt Nam cũng mô tả lá của loài có thể xanh hoặc hơi tím đỏ, vì vậy màu sắc không nên được dùng làm đặc điểm duy nhất để định danh.
Nguồn tham khảo
- Plants of the World Online – Pouzolzia zeylanica (L.) Benn.: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:856264-1
- International Plant Names Index – Pouzolzia zeylanica (L.) Benn.: https://www.ipni.org/n/856264-1
- World Flora Online – Pouzolzia zeylanica (L.) Benn.: https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000472777
- Flora of China – Pouzolzia zeylanica: https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=233500994
- Đại học Y Dược TP.HCM – Thuốc giòi, Pouzolzia zeylanica: https://mplant.ump.edu.vn/index.php/thuoc-gioi-pouzolzia-zeylanica-urticaeae/
- Bảo tàng số Đại học Đà Lạt – Pouzolzia zeylanica, Bọ mắm, Thuốc dòi: https://museum.dlu.edu.vn/handle/2710/1018
- Tạp chí Y Dược cổ truyền Việt Nam – Đặc điểm thực vật, thành phần hóa học của loài Bọ mắm Pouzolzia zeylanica trồng tại Phú Yên: https://vjmap.vn/index.php/vjmap/article/view/442
