Danh bạ cây
Cây ăn quả cận nhiệtCây Thanh Mai
Myrica rubra (Lour.) Siebold & Zucc.
Bán Cây Cảnh Đẹp giới thiệu cây Thanh Mai (Myrica rubra), một cây ăn quả thường xanh có quả tròn nhỏ, khi chín chuyển từ xanh sang đỏ đến đỏ tím và mang vị chua ngọt khá đặc trưng. Cây hợp với vùng đồi núi, khí hậu cận nhiệt tương đối mát và đất thoát nước tốt. Thanh Mai còn được gọi là Dâu Rượu, Dâu Tiên hoặc Dương Mai.
Thông tin về Cây Thanh Mai
Cây Thanh Mai là cây gì?
Cây Thanh Mai trên trang Bán Cây Cảnh Đẹp phù hợp với loài Myrica rubra (Lour.) Siebold & Zucc., thuộc họ Thanh mai (Myricaceae). Kew hiện công nhận đây là tên khoa học hợp lệ, còn Morella rubra Lour. được xếp là tên đồng nghĩa. Đây là cây gỗ thường xanh, thường phân cây đực và cây cái riêng biệt, hoa nhỏ và quả hạch hình cầu có bề mặt đặc trưng gồm nhiều nhú nhỏ.
Phân bố và sinh cảnh Cây Thanh Mai
Flora of China ghi nhận cây sống ở rừng trên sườn núi và thung lũng, thường ở độ cao khoảng 100–1.500 m. Nghiên cứu tại Hà Giang ghi nhận Thanh Mai sinh trưởng ở vùng núi, cho thấy cây thích nghi với điều kiện tương đối mát, nhiều ánh sáng và đất thoát nước.
Tình trạng bảo tồn Cây Thanh Mai
Cây thanh mai hiện không nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và được xếp vào nhóm Ít quan tâm (Least Concern - LC) theo Sách Đỏ quốc tế IUCN
Phân loại và nguồn gốc Cây Thanh Mai
Đặc điểm hình thái Cây Thanh Mai
Thân
Cây gỗ thường xanh, trong điều kiện thuận lợi có thể cao khoảng 15 m và thân đạt đường kính khoảng 60 cm. Vỏ thân thường màu xám, cành non tương đối nhẵn và phân nhánh tạo tán khá dày.
Lá
Lá đơn, mọc so le, phiến lá hình nêm ngược đến bầu dục thuôn, thường dài khoảng 5–14 cm và rộng 1–4 cm. Lá dày, mặt trên xanh đậm, mặt dưới xanh nhạt; mép có thể nguyên hoặc có răng cưa ở nửa phía đầu lá.
Rễ
Hệ rễ phát triển tốt trong đất thoáng và có khả năng cộng sinh với vi sinh vật cố định đạm thuộc nhóm Frankia, một đặc điểm giúp cây thích nghi với một số loại đất có dinh dưỡng không quá cao. Tuy vậy cây ăn quả vẫn cần đất đủ hữu cơ và độ ẩm ổn định để sinh trưởng tốt.
Cành
Cây phân cành khá nhiều và tạo tán thường xanh. Cành khỏe là nơi hình thành các cụm hoa ở nách lá. Khi chăm sóc cây ăn quả nên duy trì tán thông thoáng nhưng tránh cắt quá mạnh làm giảm số cành có khả năng ra hoa.
Hoa
Thanh Mai nhìn chung là cây đơn tính khác gốc, nghĩa là cây đực và cây cái thường riêng biệt. Hoa rất nhỏ và không có giá trị trang trí rõ. Cụm hoa đực thường dài khoảng 1–3 cm, trong khi cụm hoa cái ngắn hơn và mọc ở nách lá. Thụ phấn chủ yếu nhờ gió.
Quả
Quả dạng hạch hình cầu, khi non màu xanh và khi chín chuyển đỏ sẫm đến đỏ tím. Flora of China ghi nhận quả tự nhiên thường đường kính khoảng 1–1,5 cm, còn các giống trồng có thể đạt khoảng 3 cm. Bề mặt quả gồm nhiều nhú mềm nhỏ; phần thịt mọng nước có vị chua ngọt và bao quanh một hạch cứng.
Sinh trưởng
Tốc độ sinh trưởng
Trung bình
Công dụng và vị trí trồng Cây Thanh Mai
Công dụng và giá trị
Thanh Mai được trồng chủ yếu để lấy quả. Quả chín có thể ăn tươi, làm mứt, ô mai, siro hoặc chế biến đồ uống. Bán Cây Cảnh Đẹp cũng giới thiệu cách sử dụng quả làm mứt và đồ ngâm. Nếu đang tìm thêm cây ăn quả phù hợp vùng khí hậu mát, có thể tham khảo cây Mơ Rừng. Những công dụng chữa bệnh từ hạt, vỏ hoặc rễ trong tài liệu dân gian không nên được hiểu là hướng dẫn tự điều trị.
Gợi ý vị trí đặt Cây Thanh Mai
Cách chăm sóc Cây Thanh Mai
Cách chăm sóc chuẩn vườn
Tưới nước và độ ẩm
Thanh Mai cần độ ẩm vừa và tương đối ổn định trong giai đoạn cây non, ra hoa và phát triển quả. Nên tưới khi đất bắt đầu se khô nhưng tránh để vùng rễ bị ngập kéo dài. Cây trồng trên đất đồi thoát nước nhanh cần được bổ sung nước trong những đợt khô hạn, đặc biệt khi đang mang quả.
Ánh sáng
Cây phát triển tốt ở vị trí có nhiều ánh sáng. Trong tự nhiên Thanh Mai có thể gặp ở sườn núi và ven rừng, do đó cây chịu được bán râm nhưng cây trưởng thành trồng lấy quả nên nhận ánh sáng tốt để tán khỏe và hỗ trợ quá trình ra hoa, đậu quả.
Đất trồng và giá thể
Cây có thể thích nghi với đất vùng đồi nhưng tốt nhất vẫn là đất tơi, thoát nước và có độ ẩm ổn định. Có thể bổ sung phân hữu cơ hoai và lớp phủ thực vật quanh gốc để duy trì mùn. Tránh đất nặng bị úng hoặc vùng trũng giữ nước trong thời gian dài.
Phân bón
Có thể bổ sung phân hữu cơ hoai mục và phân cân đối theo từng đợt nhẹ trong giai đoạn sinh trưởng. Thanh Mai có khả năng cộng sinh với vi khuẩn cố định đạm nên không cần lạm dụng phân đạm. Khi cây bước vào thời kỳ ra hoa và nuôi quả, nên duy trì dinh dưỡng cân đối thay vì chỉ tăng đạm.
Cắt tỉa
Nên loại bỏ cành khô, cành sâu bệnh, cành giao nhau và các nhánh mọc quá dày ở giữa tán. Việc tạo tán thông thoáng giúp ánh sáng đi sâu vào bên trong và thuận lợi cho chăm sóc, thu hoạch. Tránh cắt quá mạnh đồng loạt vì cây cần duy trì đủ cành trưởng thành để hình thành hoa.
Cách nhân giống
Cây có thể nhân giống bằng hạt, giâm, chiết hoặc ghép. Tuy nhiên Thanh Mai thường là cây đơn tính khác gốc nên cây gieo hạt chưa thể biết chắc là cây đực hay cây cái cho đến khi trưởng thành. Nếu mục tiêu là thu quả, nên ưu tiên cây giống nhân vô tính từ cây cái đã xác nhận chất lượng quả và bố trí nguồn phấn đực phù hợp.
Sâu bệnh thường gặp
Cây có thể gặp sâu ăn lá, rệp, côn trùng chích hút và một số bệnh nấm khi tán quá rậm hoặc thời tiết ẩm kéo dài. Một vấn đề quan trọng khi trồng Thanh Mai từ hạt là có thể nhận được cây đực không cho quả. Cây cái cũng khó đậu quả nếu khu vực không có cây đực hoặc nguồn phấn phù hợp trong thời kỳ hoa nở.
Độc tính và lưu ý an toàn
Phần thịt của quả Thanh Mai chín được sử dụng làm thực phẩm và có thể ăn tươi sau khi rửa sạch. Hạch cứng bên trong không phải phần ăn thông thường và không nên nhai hoặc nghiền để sử dụng tùy tiện. Các ghi nhận dân gian về việc dùng hạt, vỏ rễ hoặc các bộ phận khác làm thuốc chưa đủ để xem đây là phương pháp tự điều trị an toàn.
Câu hỏi thường gặp Cây Thanh Mai
Tên khoa học đúng của cây Thanh Mai là gì?
Cây Thanh Mai được mô tả trên trang phù hợp với Myrica rubra (Lour.) Siebold & Zucc., thuộc họ Myricaceae. Kew hiện công nhận Myrica rubra là tên hợp lệ và xếp Morella rubra Lour. là tên đồng nghĩa. Tại Việt Nam cây còn được gọi là Dâu Rượu, Dâu Tiên hoặc Giang Mai trong một số tài liệu.
Thanh Mai ở Việt Nam có phải cùng loại Dương Mai của Trung Quốc không?
Tên Dương Mai của Trung Quốc thường dùng cho Myrica rubra và các nghiên cứu thực vật tại Việt Nam cũng ghi nhận Myrica rubra dưới tên Thanh Mai hoặc Dâu Rượu. Tuy nhiên thị trường có thể dùng tên Thanh Mai cho những cây gần giống khác, vì vậy khi mua giống nên kiểm tra tên khoa học, nguồn cây mẹ và đặc điểm quả thay vì chỉ dựa vào tên thương mại.
Tại sao trồng cây Thanh Mai lâu năm nhưng không có quả?
Một nguyên nhân quan trọng là Myrica rubra nhìn chung là cây đơn tính khác gốc. Cây đực chỉ cung cấp phấn, còn cây cái mới mang quả. Nếu trồng cây từ hạt có thể vô tình trồng toàn cây đực hoặc cây cái không có nguồn phấn phù hợp. Vì vậy vườn lấy quả cần xác định giới tính cây giống và bố trí cây thụ phấn.
Quả Thanh Mai có ăn được không?
Có. Flora of China ghi nhận Myrica rubra được trồng phổ biến để lấy quả ăn được. Quả chín có màu đỏ đến đỏ tím, phần thịt mọng nước và vị chua ngọt. Có thể ăn tươi sau khi rửa sạch hoặc chế biến thành mứt, siro, ô mai và đồ uống. Phần hạch cứng bên trong không phải phần ăn thông thường.
Cây Thanh Mai thích hợp trồng ở đâu tại Việt Nam?
Cây phù hợp hơn với vùng khí hậu cận nhiệt tương đối mát, vùng đồi núi và nơi có mùa lạnh rõ. Nghiên cứu của Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật cùng Đại học Quốc gia Hà Nội đã khảo sát quần thể Myrica rubra tại Cao Mã Pờ, Hà Giang. Cây nên được trồng nơi có ánh sáng tốt, đất thoát nước và độ ẩm tương đối ổn định.
Nguồn tham khảo
- Bán Cây Cảnh Đẹp – Cây Thanh Mai: https://bancaycanhdep.com/cay-thanh-mai/
- Bán Cây Cảnh Đẹp – Cây Mơ Rừng: https://bancaycanhdep.com/cay-mo-rung/
- Plants of the World Online – Myrica rubra (Lour.) Siebold & Zucc.: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:585602-1
- Plants of the World Online – Morella rubra Lour., tên đồng nghĩa: https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:585475-1
- World Flora Online – Myrica rubra: https://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0001085136
- Flora of China – Myrica rubra: https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=200006094
- Tạp chí Khoa học ĐHQGHN – Một số đặc điểm sinh học và sinh thái loài Thanh Mai Myrica rubra ở Cao Mã Pờ, Hà Giang: https://js.vnu.edu.vn/NST/article/download/4768/4352/
- Trung tâm Dữ liệu Thực vật Việt Nam – Ghi nhận Myrica rubra tại đảo Hạ Mai: https://www.botanyvn.com/cnt.asp?newsid=732¶m=news
